To Top
Επόμενο
Προηγούμενο
Τασούλα Χατζητοφή: Η ατρόμητη κυνηγός των εικόνων
ΑΡΧΙΚΗSTAYING INΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ • Τασούλα Χατζητοφή: Η ατρόμητη κυνηγός των εικόνων
  12 Φεβρουαρίου 2020, 10:30 πμ  
Κυνήγησε κλεμμένους θησαυρούς, μπήκε σε μονοπάτια με μυστικούς πράκτορες κι επικίνδυνους λαθρέμπορους, πετυχαίνοντας την επιστροφή σημαντικών εικόνων και αρχαιοτήτων που κλάπηκαν από τα κατεχόμενα. Η Τασούλα Χατζητοφή, κυκλοφορεί το πολυαναμενόμενο βιβλίο της με τίτλο «Κυνηγός Εικόνων», όπου ξεδιπλώνει μια ζωή που διασταυρώθηκε πολλές φορές με τον κίνδυνο αλλά και με το θαύμα.
 
«Τα μνημεία λένε τη δική τους ιστορία. Διασώζοντάς τα είναι σαν να σώζεις την αλήθεια. Την ιστορική αλήθεια. Αναρωτήθηκα πολλές φορές ποια δύναμη με ωθούσε σ’ αυτή την αποστολή με τις αρχαιότητες. Καταλήγω πως ήταν η ανάγκη μου να διαφυλάξω την ταυτότητά μου». Το 1974 έχασε το σπίτι της στην Αμμόχωστο. Μαζί έχασε την αναμελιά της παιδικής της ηλικίας, όλα όσα ήξερε για το τι είναι ζωή μέχρι τότε. «Ήμουνα 15 χρονών και η αδερφή μου 18. Όταν είσαι έφηβη τραυματίζεσαι με έναν τρόπο που σε ακολουθεί σ’ όλη σου τη ζωή και φτάνει τελικά να καθορίσει το ποια είσαι. Πολλά κορίτσια, από την τάξη της αδερφής μου, βιάστηκαν από τους Τούρκους. Ήταν και μια συμμαθήτρια μου… Είδαμε δικούς μας ανθρώπους να πεθαίνουν, σώματα κομματιασμένα δίπλα μας, ζήσαμε τη φρίκη των βομβαρδισμών. Ο τρόμος ήταν απόλυτος. Όλα αυτά εγώ τα έκλεισα σε ένα “κουτί”. Μέχρι να βρω τη δύναμη να τα αντιμετωπίσω. Έφυγα λοιπόν πρόσφυγας στην Αγγλία, σπούδασα, δούλεψα σκληρά, έφυγα ξανά για την Ολλανδία, δημιούργησα επιχειρήσεις, παντρεύτηκα, απέκτησα τρία παιδιά. Όπου κι αν πήγαινα, ό,τι κι αν έκανα όλα αυτά τα χρόνια ήμουνα πάντα και παντού διαφορετική. Κουβαλούσα παντού την ετικέτα του πρόσφυγα. Και τον φόβο»… Αυτές τις μέρες η Τασούλα Χατζητοφή, η λαμπρή επιχειρηματίας, πρώην πρόξενος της Κύπρου στην Ολλανδία, δημιουργός της μη κυβερνητικής οργάνωσης «Walk of Truth», επικεφαλής της εκστρατείας της Κύπρου για επιστροφή των αρχαιολογικών θησαυρών και των θρησκευτικών εικόνων που κλάπηκαν από τα κατεχόμενα, κυκλοφορεί το βιβλίο «Κυνηγός Εικόνων».
 - Τι θα διαβάσει κανείς σε αυτό το βιβλίο; Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο, το οποίο εξιστορεί τις δυσκολίες που κάποιος συναντά για τον επαναπατρισμό των κλεμμένων θησαυρών της κατεχόμενης Κύπρου, το πώς γίνεται το λαθρεμπόριο, τους κινδύνους που υπάρχουν αλλά και το έγκλημα που διαπράττεται γύρω από αυτό. Παράλληλα, όμως, στο βιβλίο αφηγούμαι στιγμιότυπα από την παιδική μου ζωή, πριν από την τουρκική εισβολή, πώς έζησα και βίωσα τον πόλεμο αλλά και τις όμορφες στιγμές των διακοπών μας στην κλειστή περιοχή της Αμμοχώστου, όπου ήταν το σπίτι μας και πώς περνούσαμε τις διακοπές μας στο χωριό των γονέων μου στις Μάνδρες Αμμοχώστου.
   
- Μια από τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής σας σε σχέση με την αποστολή σας με τις εικόνες, ήταν η επιχείρηση Μονάχου. Θα διαβάσουμε αποκαλύψεις; Στο βιβλίο χρησιμοποιώ την επιχείρηση Μονάχου, η οποία κατέληξε σε µία από τις σημαντικότερες συλλήψεις στα χρονικά της παράνομης διακίνησης έργων τέχνης στην Ευρώπη µετά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο, ως αποκορύφωμα του βιβλίου, με σκοπό να πω μερικές αλήθειες που μέχρι σήμερα δεν έχουν ειπωθεί. Αφηγούμαι πώς καταστρώθηκε η επιχείρηση, ποιος ήταν ο ρόλος του Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Α’ και ποιος ο δικός μου, ποιο ρόλο διαδραμάτισε η κυβέρνηση τότε, η αστυνομία, η Ιντερπόλ, ποιος ήταν ο πραγματικός ρόλος του Μισιέλ φον Ράιν και άλλες λεπτομέρειες που δεν μπορούσα να πω πριν επιστρέψουν οι θησαυροί στην Κύπρο.  
Μερικοί από τους θησαυρούς που έφερε στην επιφάνεια η επιχείρηση Μονάχου το 1997, καθώς και άλλες επαναπατρισθείσες εικόνες.
   
- Πέρα από την εθνική σημασία αυτής της αποστολής, υπήρξε και μια πολύ προσωπική υπόθεση για σας; Οπωσδήποτε. Ο επαναπατρισμός των θησαυρών στην Κύπρο είναι ένας παραλληλισμός με τον δικό μου πόθο να επιστρέψω στη γενέτειρά μου και στο σπίτι μου. Οι δύο αυτές διαδρομές ταυτίζονται, πράγμα που θα κάνει τον αναγνώστη να καταλάβει τι σημαίνουν αυτά τα κειμήλια στην χριστιανική θρησκεία, για τον κυπριακό λαό και για έναν πρόσφυγα της Κύπρου. Όλα αυτά μέσα από τη δική μου οπτική, μιας γυναίκας πρόσφυγα από την Αμμόχωστο και μετανάστριας στην Ολλανδία, που προστατεύει την ταυτότητά της και διεκδικεί τον σεβασμό στη διαφορετικότητα.  
Με την εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που επιστράφηκε στην Κύπρο το 1995.
 
- Ποια ανάγκη σάς οδήγησε να καταγράψετε όλες αυτές τις εμπειρίες; Η ανάγκη να βρω δικαιοσύνη και να πάρω κάτι πίσω απ’ ό,τι έχασα στα 15 μου χρόνια, όταν οι Τούρκοι μάς βομβάρδισαν στην Αμμόχωστο. Και κάθε φορά που ένας κλεμμένος κυπριακός θησαυρός επαναπατριζόταν ένιωθα ότι έπαιρνα πίσω κάτι που μας έχουν πάρει. Ένιωθα δικαίωση, πράγμα που μου έδινε τεράστια ώθηση, όπως ακριβώς και τα χαμόγελα του κόσμου όταν πήγαιναν για να προσκυνήσουν αυτούς τους θησαυρούς.
Στην Ιαπωνία με τα Βημόθυρα του Αγίου Αναστασίου.
   
- Τα έσοδα από τις πωλήσεις του βιβλίου θα πάνε στην οργάνωση «Walk of Truth»; Τα χρήματα από το δικό μου μερίδιο ναι, θα πάνε στον μη κερδοσκοπικό οργανισμό «Walk of Truth». Η οργάνωση προσελκύει εθελοντές που ενδιαφέρονται να ενώσουν τις δυνάμεις τους για την προστασία και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το «Walk of Truth» υποδέχεται τους πρόσφυγες, τους μετανάστες και τους εκτοπισμένους που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους με τη βία και τους καλεί να ενταχθούν στην προσπάθεια να προστατεύσουν, να αποκαταστήσουν και να επαναπατρίσουν τη δική τους πολιτιστική κληρονομιά. Το «Walk of Truth», παράλληλα, προσφέρει καθοδήγηση σε πρόσφυγες, μέσα από τη δική μας εμπειρία στον επαναπατρισμό κλεμμένων θησαυρών, για να ενισχύσουν τις δεξιότητές τους ώστε να μπορούν να σταθούν στα πόδια τους, να προχωρήσουν στη ζωή τους και να διεκδικήσουν δικούς τους κλεμμένους θησαυρούς. Θέλω να δώσω στους πρόσφυγες τη δυνατότητα να ξαναφτιάξουν το μέλλον τους με τα ερείπια του παρελθόντος τους, όπως εγώ έχω κάνει και με βοήθησε στο να ανακαλύψω τις εσωτερικές μου συγκρούσεις και τραύματα του πολέμου.
 
- Η περιοχή μας ταλανίζεται τα τελευταία χρόνια από σκληρούς πολέμους. Έχουν χαθεί αρχαιολογικοί θησαυροί στη διάρκειά τους; Φυσικά σε έναν πόλεμο το πρώτο πράγμα που μας ενδιαφέρει είναι οι ανθρώπινες ζωές. Όμως, ο πόλεμος στη Συρία και η καταστροφή της Παλμύρας ανέδειξε αυτό το θέμα της λαθρεμπορίας κλεμμένων θησαυρών. Έχουν γίνει, επίσης, μεγάλες κλοπές από το μουσείο της Καμπούλ στο Αφγανιστάν, από το Μάλι, τη Συρία, την Υεμένη, το Ιράκ αλλά οι ζημιές που έχουν γίνει και έχουν σχέση με τον εξτρεμισμό βρήκαν περισσότερη ανταπόκριση στα ΜΜΕ, γιατί συνήθως οι κλοπές γίνονται πίσω από τα φώτα της δημοσιότητας.
Με τους γονείς της.
 
- Οι ιστορίες σας για την επιστροφή των αρχαιοτήτων θυμίζουν μυθιστορηματικές σκηνές. Μπορείτε να μου περιγράψετε ένα περιστατικό, μια σκηνή που θα σας μείνει αξέχαστη και που θα μπορούσε να γίνει ταινία; Διαβάζοντας το βιβλίο μου θα δείτε πως κάθε σκηνή θα μπορούσε να είναι και μία ταινία ή τηλεοπτική σειρά. Και να ήθελα να φανταστώ όλα αυτά που έζησα σε σχέση με τις αρχαιότητες δεν θα μπορούσα, είναι σουρεαλιστικά. Το βράδυ της επιχείρησης του Μονάχου βρισκόμουν στο ξενοδοχείο περιτριγυρισμένη από πάνοπλους αστυνομικούς, οργανώνοντας τη σύλληψη των εμπόρων… Αυτή ήταν πράγματι σκηνή από ταινία! Εκείνες τις στιγμές σκεφτόμουν: «Μα πού έμπλεξα;». Βρισκόμουν σε μία σουίτα ξενοδοχείου με σωματοφύλακες, να μην μπορώ να μιλήσω στο τηλέφωνο, ούτε με τον άντρα μου ούτε με τα παιδιά μου, διότι με παρακολουθούσαν, δίπλα μου να έχω έναν έμπορο τέχνης να προσποιείται πως είναι αγοραστής και να μιλά με τον Τούρκο αρχαιοκάπηλο Χικμέτ, ενώ εγώ γνώριζα πως από στιγμή σε στιγμή 75 αστυνομικοί θα έμπαιναν μέσα να τον συλλάβουν.  
Με τον Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Α' κοιτάζουν τοιχογραφία του Αρχαγέλλου Μιχαήλ από τον Ιερό ναό Αντιφωνητή.
   
- Κινδυνεύσατε ποτέ; Πάντοτε κινδύνευα, όμως, στην αρχή δεν το συνειδητοποιούσα. Τα είχα βάλει με πολλούς διότι το εμπόριο τέχνης αξίζει δισεκατομμύρια παγκοσμίως. Μέσα από τη δράση μου αυτή έχω κάνει πάρα πολλούς εχθρούς και μέχρι σήμερα δέχομαι απειλές. Χρειάστηκε πολλές φορές να έχω προστασία από σωματοφύλακες αλλά και από την αστυνομία στο εξωτερικό, αφού δεχόμουν συνέχεια απειλές για τη ζωή μου. Οι τελευταίες, μάλιστα, απειλές ήρθαν μετά τον επαναπατρισμό των δύο μωσαϊκών της Κανακαριάς του Αποστόλου Μάρκου και του Αποστόλου Αντρέα στην Κύπρο. Αυτά τα δύο μωσαϊκά τα είχα κατοχυρώσει άνευ πληρωμής για να τα φέρω πίσω στην Κύπρο, όμως, οι λαθρέμποροι θέλησαν για να με «τιμωρήσουν» να έρθουν στην Κύπρο μέσω άλλων και με λεφτά, απειλώντας ταυτόχρονα εμένα και τον γιο μου να μη μιλήσω.  
 
- Πώς σας επέλεξε και πώς ξεκίνησε για σας όλη αυτή η περιπέτεια; Στα 27 μου, όταν έγινα επίτιμη πρόξενος της Κύπρου στην Ολλανδία, με προσέγγισαν οι λαθρέμποροι για να με χρησιμοποιήσουν ως μεσάζοντα για παράνομο εμπόριο αρχαιοτήτων από την κατεχόμενη Κύπρο. Ήθελαν να τις πουλούν μέσω μου στην ελεύθερη Κύπρο ή να παίρνουν από μένα στοιχεία για να νομιμοποιούν τις πωλήσεις τους ανά το παγκόσμιο. Προσπάθησαν να αποσπάσουν λεφτά για πληροφορίες και για τα μωσαϊκά της Κανακαριάς κι εγώ τότε τους απάντησα φέρνοντας την κυπριακή αστυνομία και Ιντερπόλ. Και έτσι ξεκίνησαν όλα.   
Με τον σύζυγό της Dr Michael Χατζητοφή.
 
- Σ’ όλα αυτά τα χρόνια, μέσα από όλες σας τις δραστηριότητες, ποια ήταν η μεγαλύτερη τιμή που νιώσατε ποτέ; Το ξεκίνημα αυτής της μεγάλης περιπέτειας, η στιγμή που ο τέως Αρχιεπίσκοπος με εξουσιοδότησε να εκπροσωπώ άνευ πληρωμής, ως επίτιμη, την Εκκλησία της Κύπρου ανά τον κόσμο και να επαναπατρίζω θησαυρούς. Το γεγονός ότι επέλεξε εμένα γι’ αυτή τη δουλειά και όχι κάποιους κρατικούς αξιωματούχους και νομικούς ήταν μια τιμή και μια ευθύνη που την ένιωθα καθημερινά στους ώμους μου.
 
- Πώς αισθάνεστε την έννοια της ταυτότητας; Η έννοια της ταυτότητας είναι ένα θέμα που συζητιέται έντονα και πολύ συχνά σήμερα, ειδικά στον ευρωπαϊκό χώρο με την παγκοσμιοποίηση και το μεταναστευτικό. Πολλοί θα πουν ότι έχουμε πολλές και διαφορετικές ταυτότητες όπως αυτή της μητέρας, της συζύγου και ούτω καθεξής. Αλλά, μιλώντας για την εθνική ταυτότητα όπως εγώ το βίωσα ως πρόσφυγας και μετανάστρια, πρέπει να σας πω ότι νιώθοντας διαφορετική πιάστηκα με δύναμη στην ταυτότητά μου. Και ο επαναπατρισμός του κάθε αντικειμένου πίσω στην Κύπρο με βοήθησε πάρα πολύ στο να καταλάβω ποια είμαι και τι είμαι.
 
- Είναι διαφορετική λέτε η έννοια της ταυτότητας όταν απομακρύνεσαι από την πατρίδα; Όταν γεννηθεί ένα παιδί νιώθει ότι ο κόσμος του είναι η μάνα του, μετά η οικογένεια του, το σχολείο, η χώρα του. Όταν πας στο εξωτερικό ξεκινάς και κολλάς στους Έλληνες, στους χριστιανούς ορθόδοξους. Σταδιακά, όμως, βρίσκεις κοινά και με ανθρώπους που δεν είναι από τη χώρα σου. Οικογένειά μου πια είναι οι άνθρωποι που μοιράζονται τις αξίες μου και έχω ένα διαδίκτυο ανθρώπων πλάι μου μέσω του «Walk of Truth», οι οποίοι με βοηθούν στο έργο μου.
 
- Έχετε διασώσει τόσα θρησκευτικά κειμήλια. Ποια είναι η προσωπική σας σχέση με την πίστη; Μεγάλωσα ως χριστιανή ορθόδοξη από την οικογένειά μου, δεν είχα άλλη επιλογή - αυτή ήταν η οικογενειακή μου ιστορία. Περνώντας τα χρόνια, αφού μελέτησα και σκέφτηκα, δηλώνω πλέον χριστιανή ορθόδοξη από συνειδητή επιλογή. Μου δίνει τεράστια δύναμη η πνευματική μου σχέση με το θείο. Πολλές φορές, ως επιχειρηματίας που είμαι, έχω κάποιες διαπραγματεύσεις επικαλούμαι τον θεό και έχω πάντα στην τσάντα μου εικονίτσες αγίων. Και ως κλασική Κύπρια μάνα, όταν τα παιδιά μου είχαν εξετάσεις πάντοτε τους έδινα εικονίτσες να έχουν μαζί τους για βοήθεια από τον θεό. Η κόρη μου η Μαρίνα όταν ήταν μικρή κάποτε με ρώτησε γιατί δεν βλέπει τον φύλακα-άγγελό της που βρίσκεται πάντα δίπλα της. Τότε, της απάντησα: «Τώρα που σου μιλάω με ακούς;» και μου απάντησε «ναι» και της λέω «τη φωνή μου που έρχεται κοντά σου, τον ήχο τον βλέπεις;» και μου απάντησε «όχι». «Όταν αναπνέεις, βλέπεις την αναπνοή σου;», «όχι» μου απάντησε και τότε της είπα: «Έτσι και ο φύλακας άγγελός σου και ο θεός είναι πάντοτε δίπλα σου, το ξέρεις, το νιώθεις αλλά δεν τους βλέπεις».
 
Περιοδικό "Down Town", τεύχος 686.
  Συνέντευξη: Τώνια Σταυρινού      Μιχάλης Κυπριανού, αρχείο Τασούλας Χατζητοφή   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...