To Top
Επόμενο
Προηγούμενο
Στέφανος Κουρατζής: Ό,τι και αν κοιτάζω, βλέπω τον Άνθρωπο
ΑΡΧΙΚΗSTAYING INΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ • Στέφανος Κουρατζής: Ό,τι και αν κοιτάζω, βλέπω τον Άνθρωπο
  23 Φεβρουαρίου 2020, 8:19 πμ  
Ο διακεκριμένος φωτογράφος/ φωτοειδησεογράφος Στέφανος Κουρατζής παρουσιάζει το αποτέλεσμα μιας πολυετούς περιδιάβασης στα στενά της παλιάς Λευκωσίας, σε μια επιλογή μέσα από 3.500 αρνητικά.
 
Στην έκθεση, που περιλαμβάνει 32 ασπρόμαυρες φωτογραφίες, έχει δώσει τον τίτλο «Ενταύθα». Εικόνες που ταξιδεύουν το κοινό σε μια άλλη εντός των τειχών Λευκωσία για να ξαναζήσει την πόλη μέσα από την τριβή με τους ανθρώπους της, στον δικό της ρυθμό. Για τον Στέφανο Κουρατζή, η όλη διαδικασία ήταν σαν να ξεκίνησε μόνη της. Κάτι έβλεπε, κάτι ένιωθε, δεν ήξερε ακριβώς τι ήταν, αλλά αφέθηκε. Έχοντας κατά νου τον Αντρέ Κερτέζ και ότι «το να βλέπει κανείς δεν είναι αρκετό, πρέπει να νιώθεις τι φωτογραφίζεις», ξαναμπήκε στη πόλη έχοντας μάτια και μυαλό ανοιχτά σε νέα ερεθίσματα. Ο μόνος τρόπος ήταν να κοιτάξει ξανά, αλλά τη φορά αυτή σαν να βλέπει τα πάντα για πρώτη φορά. Συνειδητά, σαν τουρίστας που περπατά και χάνεται σε δρόμους και στενά όπου πρόσωπα, χρώματα, μυρωδιές και κουλτούρες ξεπροβάλλουν από κάθε γωνία κι όπου μικρές εξομολογήσεις και άγνωστες ιστορίες αποκαλύπτονται.
 
- Πώς θα περιέγραφες τη μέθοδό σου; Δεν ξέρω αν υπάρχει τρόπος ή μέθοδος με την κλασική έννοια, αλλά η προσέγγισή μου έχει να κάνει με ό,τι πιο απλό: μετέχων της πόλης κι όχι απόμακρος παρατηρητής αλλά με τον Άνθρωπο. Συνήθως ξεκινά με κάτι που ήμουν έτοιμος να παρατηρήσω και μετά παίρνει σχήμα και ξεκινώ να χτίζω πάνω σ’ αυτό. Το τελικό σχέδιο δεν το ξέρω ποτέ. Είναι πολλές οι παράμετροι που μπορεί να του αλλάξουν πορεία και στο τέλος να μην έχει καμία επαφή μ’ αυτό που είχα στο μυαλό. Αν και πολλές θεματικές δεν ολοκληρώθηκαν και τις θεώρησα χαμένες, κομμάτια τους με προετοίμαζαν για μια άλλη μεγαλύτερη θεματική. Κανένας πειραματισμός ή ερώτηση δεν πάει χαμένη. Ίσως σκονίζονται, αλλά δεν ξεχνούν.
 
- Ποια είναι σ’ αυτό το στάδιο τα κυρίαρχα καλλιτεχνικά σου ενδιαφέροντα; Δεν ξέρω αν μπορεί κανείς να τα πει «καλλιτεχνικά», αλλά είναι βαθιές ανησυχίες και πολλές ερωτήσεις για όσα συμβαίνουν γύρω μας και επιλέγουμε συνειδητά να προσπερνάμε ως να μην είναι δικά μας, έχοντας μπει ο καθένας σε μια δική του φούσκα και φοβάται την επαφή, μήπως κάποιος τη σπάσει και νιώσει ευάλωτος. Ό,τι και αν κοιτούσα, έβλεπα τον Άνθρωπο. Πάντα με αγάπη και σεβασμό. Καθετί που έβλεπα ήταν μια μικρή αυτοτελής ιστορία κι όλες μαζί κομμάτια ενός μεγάλου σεναρίου.
 
- Γιατί έγινες φωτογράφος; Ίσως η πιο δύσκολή ερώτηση ν’ απαντήσει κανείς. Σίγουρα εντυπωσιάστηκα στα 13 μου όταν άρχισα να καταλαβαίνω τον τρόπο που το φως καταγράφεται πάνω στο φιλμ. Επειδή τα πρώτα μου «γιατί» είχαν να κάνουν κυρίως με το τεχνικό κομμάτι, πειραματίστηκα για χρόνια με πολλά διαφορετικά μεγέθη μηχανών, φιλμ και τεχνικών. Όσο περνά ο καιρός, μέσα από την τριβή, τη μελέτη και την εξάσκηση -όχι κατ’ ανάγκη και μόνο τη φωτογραφική- τείνω να καταλήξω ότι κάθε φωτογράφος που θέλει να πει κάτι βρίσκεται σε διαρκή πάλη με τον ίδιο του τον εαυτό. Συνήθως, κάτι τον τραβά στο φως και στις σκιές που έχει ο καθένας μέσα του. Ίσως, βέβαια, απλά να είναι η καλύτερη δικαιολογία για να περιπλανηθεί κανείς και ν’ ακούσει ξανά τη δική του φωνή.
©Στέφανος Κουρατζής.


- Διαχωρίζεις τη φωτοειδησεογραφία από την καλλιτεχνική φωτογραφία; Αισθάνεσαι «διχασμένος»; Δεν με απασχολεί ποιον τίτλο μού βάζει κάποιος. Για μένα υπάρχουν απλά φωτογραφίες ενδιαφέρουσες και αδιάφορες. Στο βωμό της αναζήτησης ενός τίτλου, μιας θέσης σ’ αυτό το φάσμα έκφρασης, καταλήξαμε απλά να πατάμε ένα κουμπί. Με διαφορετικά μεν λεξιλόγια ή τεχνικές άλλα ακόμα και με τον όρο «καλλιτεχνική φωτογραφία» διαφωνώ, καθώς έχουμε κατακλυστεί από τεχνικά άρτιες εικόνες που δεν έχουν να δώσουν κάτι άλλο πέρα απ’ αυτό. Κενές, ρηχές και θνησιγενείς εικόνες που μόλις το βλέμμα μας κυλήσει, τις ξεχνάμε. Ταυτόχρονα παρατηρούμε πως οι δύο πιο βασικοί κανόνες της φωτογραφίας, σύνθεση και φως, κοντεύουν να χαθούν αφού συχνά κρυβόμαστε πίσω από τον όρο «καλλιτεχνική φωτογραφία».
 
- Φωτογραφίζεις από ένστικτο ή αναζητείς νοήματα; Εξαρτάται κάθε φορά από το ερέθισμα κι από πού αυτό πηγάζει. Το ένστικτο στη φωτογραφία θεωρώ ότι δεν υπάρχει, καθώς ό,τι βγάζουμε κάπου το έχουμε ξαναδεί. Δίχως αυτό να σημαίνει ότι το έχουμε φωτογραφίσει. Κατακλυζόμαστε καθημερινά από χιλιάδες εικόνες. Κάπου εκεί ο καθένας αναπτύσσει φίλτρα που τον βοηθούν να βρει ή να ξαναβρεί τη φωνή του και να εμπλουτίσει το λεξιλόγιό του. Στη πορεία μαθαίνει και χρησιμοποιεί λέξεις ή εκφράσεις όπου κάθε θεατής αντιλαμβάνεται αυτό που θέλει και μπορεί για να ταυτιστεί. Ακόμα και το πιο μικρό ή για κάποιους ασήμαντο έχει κάτι να πει. Ζητούμενο είναι η διύλιση της αίσθησης που μ’ έκανε να το ξανακοιτάξω. Όχι η καταγραφή του σ’ έναν κατάλογο.  
 
- Τι είναι αυτό που αναζητείς μέσα από τη δουλειά σου; Απαντήσεις σε δικά μου «γιατί» και τρόπους έκφρασης. Αυτά που πάντα θα απαιτούν, πειθαρχεία, μελέτη, επιμονή, ευαισθησία, σεβασμό και ενσυναίσθηση για όποιον έχω μπροστά μου.

©Στέφανος Κουρατζής.


- Μπορεί η φωτογραφία να είναι πιο σημαντική από τη ζωή; Η φωτογραφία αφορά τη ζωή. Δεν είναι κάτι ξένο, αποκομμένο απ’ αυτή, είναι η απόδοση της ζωής όπως ένας φωτογράφος την αντιλαμβάνεται και τη βιώνει, με βάση όσα τον επηρεάζουν κι επηρεάζει.
 
- Ποιο είναι το «ονειρικό πρότζεκτ» για σένα; Ακόμα κι αν το όριζα, γνωρίζω ότι στην πορεία θ’ αλλάξει, θα μεταλλαχτεί. Θα δώσει στοιχεία που δεν υπολόγιζα ή δεν είχα σκεφτεί καθώς για χρόνια δουλεύω ταυτόχρονα σε τέσσερις εντελώς ετερόκλητες μεταξύ τους θεματικές με τελείως διαφορετικά τεχνικά και εννοιολογικά λεξιλόγια. Μ’ αυτό τον τρόπο και μένοντας σε διαρκή κίνηση, αποφεύγω την παγίδα να πέσω σε τέλμα ή να επαναλάβω εαυτόν. Προτιμώ τα στιγμιαία ερεθίσματα που αφυπνίζουν ξεχασμένες σκέψεις και ερωτηματικά να τα αφήνω να εξελιχθούν με τον καιρό και να ωριμάσουν. Κι εγώ μαζί τους.
 
- Τι είναι αυτό που κάνει μια φωτογραφία να ξεχωρίζει; Ο εκδημοκρατισμός της φωτογραφίας κι η τεχνολογική εξέλιξη, ουσιαστικά μας τύφλωσαν και πλέον δεν μπορούμε να δούμε καθαρά. Δημιουργούμε απόσταση ανάμεσα σ’ εμάς και σε ό,τι φωτογραφίζουμε με αποτέλεσμα αυτό που περιμένουμε να είναι η αποδοχή πρώτα από τους άλλους και μετά από εμάς τους ίδιους. Ο Γουίλιαμ Γιουτζίν Σμιθ το εξέφρασε απόλυτα καθαρά: «σε τι χρησιμεύει ένα μεγάλο βάθος πεδίου, αν δεν υπάρχει επαρκές βάθος συναισθήματος;» Το όποιο εργαλείο καταγραφής, παραμένει για πάντα εργαλείο. Αλλάζει κάποιος τα εργαλεία του όπως ένας ζωγράφος τα πινέλα του. Άλλοτε λεπτά, άλλοτε χοντρά. Βάζει ή αφαιρεί χρώμα με σκοπό να εκφράσει και ν’ αποδώσει τον κόσμο και τη ζωή γύρω του όπως την αντιλαμβάνεται. Δυστυχώς, έχουμε φτάσει στο σημείο να μιλάμε πιο πολύ για την τεχνική κι όχι για το αν τελικά βλέπουμε.

- Έχει κερδίσει η φωτογραφία την αναγνώριση που της αξίζει στο ευρύτερο φάσμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας; Αν και δεν είναι κάποιος αγώνας να κερδηθεί, η αναγνώριση έχει έρθει σχεδόν από την ανακάλυψή της. Μπορεί να αμφιταλαντεύτηκε, αλλά σίγουρα έγινε το όχημα σε ανοιχτά μυαλά για άλλους τρόπους θέασης, οπτικής και νέος κώδικας επικοινωνίας. Έδωσε και πήρε πολλά δάνεια και αντιδάνεια ανάμεσα στις Τέχνες και τα καλλιτεχνικά ρεύματα που αναπτύχθηκαν. Μέσα από τις διάφορες, κυρίως κοινωνικές ανησυχίες, ξέφυγε από τα χέρια των λίγων και πέρα από την προσωπική έκφραση, έγινε εργαλείο επαναπροσδιορισμού του ρόλου της τέχνης αλλά και της ταυτότητας της κοινωνίας όλα αυτά τα χρόνια. Το προφανές γίνεται ερώτηση και γρίφος.

©Στέφανος Κουρατζής.

* «Ενταύθα», Λευκωσία, Βιβλιοπωλείον –Καφεαναγνωστήριον «Το Έρμα» (22346770), 24 Φεβρουαρίου - 14 Μαρτίου

Φιλελεύθερα, 23/02/20

  Συνέντευξη: Γιώργος Σαββινίδης      Damian Ivanovic Hadjinicolaou   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...