To Top
Επόμενο
Προηγούμενο
Μιχάλης Μιχαηλίδης: Ζητώ μονάχα το φως
ΑΡΧΙΚΗDOWN TOWNΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ • Μιχάλης Μιχαηλίδης: Ζητώ μονάχα το φως
Τελευταία Ενημέρωση: 02 Δεκεμβρίου 2019, 11:31 πμ
Ο τίτλος της έκθεσης του καλλιτέχνη στη Λεβέντειο Πινακοθήκη είναι εμπνευσμένος από τον στίχο ενός ποιήματος που έγραψε το 1976 για τη δεύτερη σύζυγό του και φανερώνει τη μεγάλη σημασία που έπαιξε το φως στα έργα του. Η Ελένη Νικήτα μας ταξιδεύει πίσω στον χρόνο, στα ίχνη της πορείας του διεθνούς φήμης Κύπριου δημιουργού, αδελφού του αρχιτέκτονα Νεοπτόλεμου Μιχαηλίδη.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1935, ο Αδαμάντιος Διαμαντής, καθηγητής τέχνης στο Παγκύπριο Γυμνάσιο, ξεχώρισε ανάμεσα στους μαθητές του τον ταλαντούχο Μιχάλη Μιχαηλίδη, τον οποίο ενθάρρυνε και στήριξε ιδιαίτερα. Ο Διαμαντής συνέχισε να του κάνει μαθήματα τέχνης και θεωρίας το 1943, στον Όμιλο Φιλοτέχνων τον οποίο ίδρυσε ο ίδιος μαζί με μαθητές του Παγκυπρίου Γυμνασίου, ανάμεσα στους οποίους ο Μιχάλης (γνωστός ως Μίκης) και ο αδελφός του, ο μετέπειτα αρχιτέκτονας Νεοπτόλεμος Μιχαηλίδης. Μάλιστα, σύμφωνα με την Ελένη Νικήτα, επιμελήτρια της έκθεσης στη Λεβέντειο, όταν ο Διαμαντής οργάνωσε το 1950 στην Αθήνα, στο Ζάππειο Μέγαρο, έκθεση με έργα των μαθητών του, συμπεριέλαβε και εκείνα του Μιχαηλίδη. Στα πρώτα του αυτά έργα αποτυπώνει σκηνές από τη ζωή των ανθρώπων της Κύπρου, ανάμεσά τους ένας πίνακας δείχνει εργάτες στο λιμάνι της Λεμεσού να φορτώνουν χαρούπια στα πλοία για εξαγωγή. Σε ένα άλλο έργο, με τον εύγλωττο τίτλο «Αυτοί που έμειναν πίσω», ζωγράφισε γυναίκες και παιδιά που αποχαιρετούν στο λιμάνι τους δικούς τους ανθρώπους, συζύγους, πατεράδες και άλλους συγγενείς τους, οι οποίοι μεταναστεύουν στην Αυστραλία για δουλειά. 
 
Από την έκθεση του στην γκαλερί Annely Juda στο Λονδίνο το 1995.

«Την περίοδο που ακολούθησε την αποφοίτησή του από το Παγκύπριο Γυμνάσιο ώς την αναχώρησή του για σπουδές, δημιούργησε μια σειρά παραστατικών έργων εμπνευσμένων από το τοπίο και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της Κύπρου. Έργα από τη σειρά αυτή εξέθεσε στις ετήσιες εκθέσεις του Φεστιβάλ Πλατρών, το οποίο ίδρυσε το 1951 ο Γεώργιος Σκυριανίδης. Το 1955, προτού φύγει οριστικά για το Λονδίνο, αποχαιρέτισε εικαστικά την Κύπρο με μια ατομική έκθεση στο Βρετανικό Ινστιτούτο», λέει η Ελένη Νικήτα. Στην έρευνά της, στην οποία καταγράφει βήμα-βήμα την πορεία του, περιγράφει το πώς ο καλλιτέχνης προχωρεί σταδιακά προς την αφαίρεση. Ο διευθυντής του Βρετανικού Ινστιτούτου Robin Pearce, στον μικρό κατάλογο της έκθεσης που έγινε στις Πλάτρες, σημειώνει ότι ο νεαρός καλλιτέχνης ήταν ενήμερος των νέων ρευμάτων στην ευρωπαϊκή τέχνη και ότι στα πρόσφατα έργα του προχώρησε στην πλήρη αφαίρεση. Σ’ ένα πίνακά του μάλιστα, τον οποίο παρουσίασε το 1954 στο Φεστιβάλ Πλατρών, έδωσε τον τίτλο «Abstract Colour Coposition». 
 

Η οικογένεια του Μιχαηλίδη έχει δωρίσει έργα του στη Λεβέντειο Πινακοθήκη, τα οποία εκτίθενται, μαζί με άλλα από ιδιωτικές συλλογές, στην έκθεση «Μιχάλης Μιχαηλίδης - Ζητώ Μονάχα το Φως». Αυτή η δωρεά, λέει η επιμελήτρια Ελένη Νικήτα, τους επέτρεψε να ακολουθήσουν τα βήματά του από την παραστατική τέχνη μέχρι τις ανεικονικές, μινιμαλιστικές κατασκευές του. 
 
Με την σύζυγο του Τζάνετ.

Όπως φανερώνει και ο τίτλος της έκθεσης, το φως έπαιξε σημαντικό ρόλο στα έργα του. Σ’ ένα γράμμα που έστειλε στη δεύτερη σύζυγό του το 1976 έγραφε: «Θέλω μονάχα αγάπη μου / τη ζεστασιά του φωτός / Να ταξιδεύει σε κάθε γωνιά της ύπαρξής μου / Να κυβερνά τον ορίζοντα της οράσεως μου /…Να πλημμυρίζει, να ζωντανεύει το έργο μου». Από την πρώτη κιόλας επαφή της με το έργο του καλλιτέχνη, η Ελένη Νικήτα αντιλήφθηκε ότι το συνεκτικό στοιχείο όλων των περιόδων της δημιουργικής του εργασίας –από την αφηγηματική παράσταση στην παντελή κατάργηση της εικόνας– είναι η εμμονική μελέτη της απόδοσης του φωτός, «ως βασικού εργαλείου για την εικαστική κατασκευή ενός έργου, ως γενεσιουργού στοιχείου της φόρμας, του χρώματος και του όγκου, αλλά και ως μέσου έκφρασης ιδεών και προθέσεων του καλλιτέχνη που άπτονται τόσο της φυσικής όσο και της πνευματικής ζωής του ανθρώπου».
 
Με τον Χατζηκυριάκο Γκίκα στην Κέρκυρα.

Η δουλειά του παίρνει νέους προσανατολισμούς με τη μόνιμη εγκατάστασή του στη βρετανική πρωτεύουσα το 1955, όπου σπούδασε Αρχιτεκτονική και Καλές Τέχνες. Εκεί άρχισε να αφομοιώνει τις τάσεις και τα ρεύματα που τον περιέβαλλαν, εγκαταλείποντας σταδιακά την παραστατικότητα, πειραματιζόμενος με την αφαίρεση και τις χρωματικές και γραμμικές αντιπαραθέσεις, οι οποίες από το 1964 τον οδήγησαν στις ανάγλυφες γεωμετρικές και ρυθμικές του κατασκευές. 
 

Η γνωριμία του Μιχαηλίδη με τον Νίκο Χατζηκυριάκο Γκίκα το 1954 και η φιλία που τους έδεσε, υπήρξε καθοριστική για την καλλιτεχνική του πορεία, εκτιμά η κ. Νικήτα. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τον ίδιο τον καλλιτέχνη, στη συνέντευξή του στην ιστορικό τέχνης Θάλεια Στεφανίδου: «Στα πρώτα σχέδια και στις πρώτες ζωγραφιές με ενθάρρυναν σίγουρα κάποιοι, αυτός όμως που μέτρησε περισσότερο ήταν ο Χατζηκυριάκος Γκίκας». Πέρα από τα καθαρά εικαστικά στοιχεία, ο Γκίκας βοήθησε τον Μιχαηλίδη να κατανοήσει, όπως ομολογούσε ο ίδιος, «το ελληνικό ήθος και την ελληνική αξιοπρέπεια», κάτι που τον οδήγησε στη μελέτη των αρχαίων κειμένων που επηρέασαν το ώριμο έργο του. «Πιστεύω ότι υπάρχουν εκλεκτικές συγγένειες στο έργο του Μιχαηλίδη και του Γκίκα, όσον αφορά την εμμονική σχέση και των δύο στη διαχείριση του φωτός στη ζωγραφική, στην αυστηρή οργάνωση του έργου και στο αρχιτεκτονικό στοιχείο. Ο Γκίκας χρησιμοποιεί αρχιτεκτονικά κτίσματα στη ζωγραφική του, ενώ ο Μιχαηλίδης χρησιμοποιεί την αρχιτεκτονική σκέψη στη διαχείριση της σύνθεσής του», σημειώνει η κ. Νικήτα. Ο Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας ήταν στην επιτροπή επιλογής καλλιτέχνη για την Μπιενάλε Βενετίας το 1976 και ήταν αυτός που τον πρότεινε για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα. Στην Μπιενάλε παρουσίασε τα γεωμετρικά ανάγλυφά του, τα οποία εξέθεσε επίσης σε μια από τις πολύ σημαντικές γκαλερί του Λονδίνου, την Annely Juda Fine Art. 
   
Από τότε που πήγε στο Λονδίνο, ο καλλιτέχνης έκοψε κάθε επαφή με την εικαστική σκηνή της Κύπρου. Το 1997 οργανώθηκε μια έκθεση στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών σε συνεργασία με το British Council, με θέμα τη σχέση Αγγλοκύπριων καλλιτεχνών με τη Βρετανία των δεκαετιών ’50, ’60 και ’70, με επιμελήτρια την Ελένη Νικήτα. «Πηγαίνοντας στο Λονδίνο για να κάνω κάποιες επαφές με καλλιτέχνες, γνώρισα και τον Μιχαηλίδη. Συναντηθήκαμε στο σπίτι του, είδα τη δουλειά του και επιλέξαμε κάποια έργα του για την έκθεση στην Κύπρο. Ήταν η πρώτη επίσημη παρουσίαση της δουλειάς του στο νησί από το 1955 που έφυγε για το Λονδίνο».
Στη βρετανική πρωτεύουσα ο καλλιτέχνης επηρεάζεται πολύ από τα αφηρημένα ρεύματα που επικρατούν σε όλη την Ευρώπη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο Λονδίνο δουλεύει ως αρχιτέκτονας σε αρχιτεκτονικά γραφεία και βοηθά παράλληλα τον αδελφό του Νεοπτόλεμο Μιχαηλίδη. Ωστόσο, ήταν εμμονικά στραμμένος στην τέχνη. Στα έργα που δημιούργησε αφού έφυγε από την Κύπρο, συνυπάρχουν η γλυπτική, η ζωγραφική και η αρχιτεκτονική. Η αρχιτεκτονική παιδεία του τον επηρέασε ιδιαίτερα. «Λειτουργώ με την οργάνωση δομών όπως ένας αρχιτέκτονας», λέει σε συνέντευξή του στη Θάλεια Στεφανίδου. 
 

«Η συνεχής έρευνα, οι πειραματισμοί, η κατάρτισή του η αρχιτεκτονική, τον οδήγησαν στην εξερεύνηση των αρχών ενός σημαντικού καλλιτεχνικού κινήματος: του κονστρουκτιβισμού. Η καθαρή φόρμα, ο τεκτονικός τρόπος κατασκευής ενός έργου, η γεωμετρική αφαίρεση, τον είχαν γοητεύσει. Επίσης δημιουργεί μια σειρά γεωμετρικών, μινιμαλιστικών έργων με τη μέθοδο της χαρτοκοπτικής. Το χειρωνακτικό στοιχείο που ενέχει η χαρτοκοπτική αποτέλεσε βασική αρχή του ώριμου εικαστικού του έργου. Πιστεύω ότι όλα τα έργα του είναι κοντά στις αξίες της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας: το μέτρο, η αναλογία, η αρμονία, είναι στοιχεία που χαρακτηρίζουν τα έργα του. Με βάση τα γεωμετρικά σχήματα, ο καλλιτέχνης δημιουργεί διάφορες ανάγλυφες επιφάνειες, τεντώνοντας τον καμβά επάνω σε περίπλοκες ξύλινες κατασκευές, οι οποίες προϋποθέτουν την ακρίβεια των μαθηματικών πράξεων και γενικότερα της γνώσης», εξηγεί η επιμελήτρια. Σ’ ένα από τα γεωμετρικά έργα του, ο καλλιτέχνης δίνει τον τίτλο «From my Heart». Η επιλογές των τίτλων, πέραν από την κατάθεση ιδεών, εκφράζουν συναισθήματα και συγκινήσεις. «Θεωρώ πως, ούτως ή άλλως, η ενασχόληση με την τέχνη είναι μια βιωματική και ολοκληρωμένη εμπειρία», θα πει σε συνέντευξή του στη Θάλεια Στεφανίδου.

* Η έκθεση με τίτλο «Μιχάλης Μιχαηλίδης - Ζητώ μονάχα το Φως» στην αίθουσα Claude Monet, στο Coco_Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης της Λεβεντείου Πινακοθήκης, εγκαινιάζεται στις 2 Δεκεμβρίου, από τον δήμαρχο Λευκωσίας Κωνσταντίνο Γιωρκάτζη, στις 19:30 και θα διαρκέσει μέχρι τις 2 Φεβρουαρίου 2020. 

maria.panayiotou@phileleftheros.com
 
Φιλgood, τεύχος 249.
  Μαρία Παναγιώτου   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...