To Top
00:23 Παρασκευή
3 Απριλίου 2020
Επόμενο
Προηγούμενο
Συλλογική ενοχή, έγκλημα και τιμωρία
ΑΡΧΙΚΗΑΠΟΨΕΙΣΑΡΘΡΑ ΣΤΟΝ "Φ" • Συλλογική ενοχή, έγκλημα και τιμωρία
  16 Φεβρουαρίου 2020, 10:15 πμ  

Βγαίνοντας από το σινεμά μετά την προβολή της ταινίας «Λουλούδια και Σφαίρες» των Π. Χρυσάνθου και Ν. Κιζίλγιουρεκ, αναρωτιόμουν τι ήταν και σε τι αποσκοπούσε αυτό που μας έδειξαν. Δεν αρκεί μια κάμερα στο χέρι που καταγράφει μια αφήγηση και σκόρπιες εικόνες για να κάνεις ντοκιμαντέρ. Ούτε το «μηδενικό μπάτζετ» της, για το οποίο προειδοποιείται ο θεατής στην αρχή, δικαιολογεί την απουσία έρευνας, στοιχειωδών πληροφοριών – π.χ. για το ιστορικό πλαίσιο – και σχολίων. Παρόλα αυτά, τι μας υποβάλλει αυτή η ταινία, με την περιγραφή του Γιώργου Λιασή στο μεγαλύτερο μέρος της, της μαζικής δολοφονίας 17 μελών της οικογένειας Σουππουρή και της δικής του, τον Αύγουστο του 1974 στο Παλαίκυθρο, από την οποία επέζησε, έφηβος τότε, μαζί με την (υποβαθμισμένη σε διάρκεια) αναφορά του Χουσεΐν Ακανσόι για τη σφαγή 30 συγγενών του και άλλων αμάχων στη Μαράθα την ίδια περίοδο;

Αυτό που συνάγεται από την παράθεση δύο γνωστών λίγο-πολύ ιστοριών βαρβαρότητας, είναι το συνηθισμένο πια «τους κάναμε και μας έκαναν». Η γνώση, βεβαίως, είναι απαραίτητη στην αναζήτηση της αλήθειας και την παραδοχή. «Η ομολογία και η ντροπή καθαρίζει την αμαρτία της μιας πλευράς απέναντι στον εαυτό της και απέναντι στην άλλη», ισχυρίζεται ο Πανίκος Χρυσάνθου – όχι στην ταινία αλλά σε συνέντευξή του («Φ» 2/2/2020). Όμως πώς την καθαρίζει; Χωρίς την αποκάλυψη και τιμωρία των ενόχων, η αλήθεια είναι μισή. Συλλογική ενοχή μόνο στο προπατορικό αμάρτημα υπάρχει. Η καλλιέργειά της όχι μόνο δεν ανατρέπει τη λογική του εθνικισμού στις δύο πλευρές, όπως πιστεύει ο Χρυσάνθου, αλλά είναι εκείνη ακριβώς που τον ενθαρρύνει και τον συντηρεί (η αντίδραση σε μια συλλογική κατηγορία συνήθως είναι άρνηση και συσπείρωση). Επιπλέον, παραπέμπει σε μια αναπόφευκτη συλλογική τιμωρία, π.χ. εκπτώσεις σε δικαιώματα, εδαφικό κ.ά.

Οι δυο συντελεστές θα μπορούσαν, αν ήθελαν να πουν κάτι ουσιαστικότερο με αφορμή τις δυο ιστορίες, να κάνουν αυτό που ο Λιασής, ο Ακανσόι και οποιοσδήποτε στη θέση τους θα ήθελε και θα περίμενε: Να ανοίξουν τους φακέλους των εγκλημάτων ή έστω να το απαιτήσουν. Να βρούμε τους δικούς μας φονιάδες, οι Τουρκοκύπριοι τους δικούς τους και να τους τιμωρήσουμε. «Δεν τους εμπιστεύομαι [τους Ε/κ]», φωνάζει σε κάποιο σημείο της ταινίας ένας φανατικός Τουρκοκύπριος στο Παλαίκυθρο. Αν η κάθε κοινότητα επικαλείται εν γένει μόνο τα εγκλήματα που έγιναν εις βάρος της, αποσιωπώντας αυτά που έκανε εκείνη, η αποκάλυψη όλων τους είναι μεν απαραίτητη, όμως δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την αποδοχή τους ή την τιμωρία των ενόχων, ούτε δημιουργεί από μόνη της αισθήματα εμπιστοσύνης. 

Ο Γ. Λιασής («Φ» 9/2/2020) λέει πως γνωρίζει ποιοι είναι κάποιοι από τους δράστες – και δεν είναι ο μόνος. Αν μιλάμε για εμπιστοσύνη, οι μεν θα πεισθούν για τις καλές προθέσεις των δε, ότι δηλαδή δεν θα επαναληφθούν τα εγκλήματα του παρελθόντος, μόνο αν αποδοθεί δικαιοσύνη. Το να αναγνωρίζεις εγκλήματα που έκαναν συμπατριώτες σου είναι μια πολιτική θέση, όπως και το αντίθετο. Η καλλιέργεια συλλογικής ενοχικής στάσης, όμως, όχι μόνο καλύπτει τους ενόχους και τους επιτρέπει να παριστάνουν τους πατριώτες, αλλά μας προετοιμάζει για την αναπόφευκτη, «δίκαιη» τιμωρία μας...

chrarv@phileleftheros.com

Φιλελεύθερα, 16/2/2020.

Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...